Zdzisław Jachimecki (1882-1953)

Zdzisław Jachimecki urodził się 7 lipca 1882 we Lwowie. W r. 1901 ukończył lwowskie Konserwatorium Galicyjskiego Towarzystwa Muzycznego w klasie teorii i kompozycji u Stanisława Niewiadomskiego i Henryka Jareckiego. Następnie w r. 1902 podjął studia muzykologiczne na Uniwersytecie Wiedeńskim u Gwidona Adlera, studiując równocześnie kompozycję u Arnolda Schönberga i Hermana Graedenera, a także filozofię, historię sztuki i filologię słowiańską. W r. 1906 po obronie pracy doktorskiej Die Psalmen von Nicolaus Gomółka (streszczenie ukazało się w "Sprawozdaniach AU" 1907, nr 4) osiadł na stałe w Krakowie, gdzie od 1907 r. uczył historii muzyki, wpierw na kursach im. Baranieckiego, a w latach 1908-1909 w Konserwatorium Towarzystwa Muzycznego. W r. 1911 habilitował się na podstawie rozprawy Wpływy włoskie w muzyce polskiej w XVI wieku (Kraków 1911) i mianowany został kierownikiem nowo utworzonego Seminarium Teorii i Historii Muzyki UJ. W r. 1918 uzyskał tytuł profesora nadzwyczajnego, a po 3 latach - zwyczajnego. Był dziekanem Wydziału Filozoficznego UJ w latach 1932-1933. W latach 1924-25 oraz 1937-39 przebywał z gościnnymi wykładami o muzyce polskiej w Hamburgu, Frankfurcie nad Menem, Rzymie, Florencji, Bolonii, Padwie, Wenecji i Budapeszcie. Aresztowany 6 listopada 1939 wraz z innymi profesorami UJ i wywieziony do obozu koncentracyjnego w Sachsenhausen, uzyskał zwolnienie dzięki interwencji niemieckich uczonych. Po wojnie ponownie objął kierownictwo Seminarium Historii i Teorii Muzyki na UJ. Zmarł w Krakowie 27 października 1953.

Zdzisław Jachimecki wraz z Adolfem Chybińskim był twórcą muzykologii polskiej. Po jego habilitacji przeprowadzonej na UJ w obecności jednego z największych ówczesnych autorytetów muzykologicznych - Gwidona Adlera, możliwe było założenie w Krakowie pierwszego w Polsce studium muzykologicznego. Przez pierwsze 15 lat działania studium Jachimecki zmuszony był jednak pracować bez należytego wsparcia ze strony władz uniwersyteckich - do 1922 r. wszystkie zajęcia prowadził sam, a za całą bazę naukową służyła mu jego prywatna biblioteka. Mimo tych trudnych początków zdołał zmienić status krakowskiej muzykologii z fakultatywnego przedmiotu dla miłośników muzyki na samodzielną placówkę dydaktyczno-naukową z kilkoma pracownikami, tak iż w r. 1938 studium przemianowano na Instytut Muzykologiczny UJ.

Jachimecki był jedną z czołowych postaci życia naukowego i artystycznego Krakowa w latach międzywojennych. Oprócz działalności muzykologicznej na UJ był także związany z AU, potem PAU, gdzie wydawał wiele swoich prac i sprawozdań. Od 1914 r. był członkiem Komisji Etnograficznej AU, od 1925 r. członkiem Komisji Historii Sztuki PAU, w r. 1947 powołany na członka zwyczajnego przewodniczył pracom Komisji Muzykologicznej PAU, powstałej z jego inicjatywy. Współpracował z redakcją Polskiego Słownika Biograficznego (hasła dla t. 1-7), w r. 1928 był również wiceprezesem warszawskiego Towarzystwa Muzykologicznego. Prócz pracy naukowej, jako solidnie wyksztalcony muzyk i kompozytor, żywo uczestniczył w krakowskim życiu muzycznym. W latach 1908-1924 dyrygował koncertami symfonicznymi krakowskiego Towarzystwa Muzycznego, w 1919 r. był wiceprezesem Związku Muzyków Polskich w Krakowie, a w latach 1924-1934 kierownikiem działu muzycznego Polskiego Radia w Krakowie. Dał się poznać także jako kompozytor muzyki scenicznej dla Teatru im. Słowackiego (operetka Wysokie C, 1916; muzyka do Powrotu Odysa Wyspiańskiego, 1917; Pana Jowialskiego Fredry, 1918; Marii Leszczyńskiej Konczyńskiego, 1918; Tragedii o polskim Scylurusie Jurkowskiego, 1936; Opowieści wigilijnej Dickensa, 1936; Axel de l'Isla, 1939 i Mirandolino Goldoniego, 1951), twórca 21 znanych i wydawanych pieśni solowych i chóralnych (powstałych w latach 1901-1922) i Fantazji Symfonicznej (1912). Zorganizował ponad 300 koncertów, był autorem kilkuset audycji radiowych, prowadził prelekcje i pogadanki muzyczne w ramach Powszechnych Wykładów Uniwersyteckich. Przez całe życie zajmował się popularyzacją muzyki również na łamach gazet i czasopism takich jak: "Echo muzyczne", "Czas", "Dziennik Polski", "Ilustrowany Kurier Codzienny", "Kurier Poznański", "Kurier Literacko-Naukowy", "Przegląd Współczesny" i in. Jego dorobek pisarski obejmuje kilkaset pozycji.

Jachimecki był osobowością niezwykle barwną i wszechstronną. Jako erudyta, miłośnik sztuk, literatury, wreszcie muzyk-kompozytor przyciągał do siebie zarówno studentów, naukowców, artystów, jak i zwykłych melomanów. Muzykologię pojmował jako dziedzinę wiedzy łączącą problematykę czysto muzyczną z filozofią, psychologią i literaturą. Cechowała go skłonność do poszukiwania i eksponowania w historii muzyki wiodących postaci i idei. Był przedstawicielem heroistycznej koncepcji, wysuwającej na czoło osobę twórcy. Swoją metodę badawczą określał mianem "psychologiczno-biograficznej", w dziele muzycznym doszukiwał się odbicia emocji i poglądu twórcy oraz faktów z jego biografii. Wydawał się bardziej artystą niż naukowcem. Kierował się raczej intuicją badawczą niż wnioskowaniem na podstawie systematycznej pracy źródłoznawczej. Z tego też powodu popadał często w naukowe spory z kierownikiem lwowskiej muzykologii - Adolfem Chybińskim.

Jachimecki, świadomy zapóźnień polskiej muzykologii, swą aktywność naukową poświęcił niemal w całości badaniom muzyki polskiej, od epok najdawniejszych po współczesność. Prowadził poszukiwania utworów polskich w bibliotekach i archiwach krajowych i zagranicznych. Wyniki swych prac przedstawiał w niezliczonej ilości artykułów, studiów przyczynkarskich i w systematycznie poszerzanych o nowe odkrycia syntezach: Muzyka w Polsce, [w] Polska, opisy i obrazy (Lwów 1907); Rozwój kultury muzycznej w Polsce ("Przegląd Polski" 1914, XLVIII); Historia muzyki polskiej w zarysie (Warszawa 1920); Muzyka polska od czasów najdawniejszych do roku 1930, [w] Polska, jej dzieje i kultura, 3 t., w oprac. zbiorowym (Warszawa 1928-1932); Muzyka polska w rozwoju historycznym od czasów najdawniejszych do doby obecnej (Kraków, cz. 1 1948, cz. 2 1951). W pionierskich monografiach muzycznych wyeksponował sylwetki najwybitniejszych kompozytorów polskich: Gomółkę, Jarzębskiego, Mielczewskiego, Pękiela, Chopina, Moniuszkę, Żeleńskiego, Noskowskiego, Karłowicza i Szymanowskiego. Publikacje te stały się drogowskazem dla dalszych studiów szczegółowych, miały też ogromne znaczenie popularyzatorskie, uświadomiły szerszym środowiskom (także zagranicznym dzięki tłumaczeniom) rozmiar i wagę polskiej spuścizny muzycznej. Na szczególną uwagę zasługują tłumaczone na język francuski, włoski i angielski monografie o Chopinie i Szymanowskim. Ogromne znaczenie w propagowaniu polskiej kultury muzycznej za granicą miały wykłady Jachimeckiego o muzyce polskiej na uniwersytetach europejskich, a także liczne publikacje w prestiżowych czasopismach muzykologicznych, jak "Musical Quarterly", "Zeitschrift für Musikwissenschaft", "Revue Musicale", czy encyklopediach muzycznych: Dictionary of Modern Music and Musicians (Londyn 1924), Das neue Musiklexikon (Berlin 1926), Enciclopedia Italiana (Rzym 1935) i Enciclopedia teatrale (Rzym 1949). Godne odnotowania jest zaangażowanie Jachimeckiego w propagowaniu twórczości Karola Szymanowskiego. Jako jeden z niewielu współczesnych, przekonany o kompozytorskim geniuszu tego ostatniego, promował go 12 grudnia 1930 na doktora honoris causa UJ.

Obok muzyki polskiej fascynowały Jachimeckiego wielkie osobowości kompozytorów obcych, jak Mozart, Haydn, Hugo Wolf, pod którego wpływem pozostawał w swojej twórczości pieśniarskiej, przede wszystkim zaś Ryszard Wagner i jego dokonania w dziedzinie dramatu muzycznego. Jako doskonały znawca twórczości i problematyki operowej, sam zajmujący się komponowaniem dla sceny, miał Jachimecki świadomość wagi Wagnerowskiego wkładu w dzieje sztuki dramatycznej. Twórczość Wagnera wnikliwie omawiał w swoich wykładach uniwersyteckich, poświęcił mu również szereg artykułów i dwie prace monograficzne (R. Wagner, "Nauka i Szuka" XII, 1911 i Ryszard Wagner. Życie i twórczość, Warszawa 1922). Były to pierwsze i przez długie lata jedyne w polskiej literaturze muzykologicznej tak obszerne studia o tym twórcy. Jachimecki był jednym z najwybitniejszych polskich muzykologów. Do jego wychowanków należeli m.in. Włodzimierz Poźniak, Bogusław Schaeffer, Aleksander Frączkiewicz i Mieczysław Drobner. Był honorowym członkiem Société Francaise de Musicologie, wiedeńskiego Towarzystwa im. F. Chopina oraz członkiem komitetu honorowego wydawnictwa dzieł Palestriny. Otrzymał order Korony Włoskiej, czeski order Białego Lwa, Komandorię Orderu Polonia Restituta oraz Złoty Krzyż Zasługi.

Pior Wilk, Zdzisław Jachimecki w: Złota księga Wydziału Historycznego, red. Julian Dybiec, Kraków 2000 (artykuł umieszczony za zgodą autora)