Włodzimierz Poźniak (1904-1967)

Włodzimierz Poźniak urodził się w Krakowie 28 czerwca 1904. Po studiach prawniczych na UJ ukończonych w roku 1928, w latach 1929-1932 studiował prywatnie kompozycję u Michała Piotrowskiego, Bolesława Wallek-Walewskiego i ojca Bernardino Rizziego. Równocześnie w roku 1927 podjął studia muzykologiczne u Zdzisława Jachimeckiego w Seminarium Historii i Teorii Muzyki UJ, gdzie w roku 1930 otrzymał etat asystencki. W latach 1930-1937 wykładał przedmioty teoretyczne w Konserwatorium Towarzystwa Muzycznego, a od r. 1937 do wybuchu wojny w Szkole Muzycznej im. S. Moniuszki w Krakowie. W roku 1932 uzyskał doktorat UJ na podstawie pracy Eugeniusz Pankiewicz (1857-1898), życie i twórczość (Kraków 1958). W latach 1934-1935 jako stypendysta Funduszu Kultury Narodowej kontynuował studia muzykologiczne i kompozytorskie we Wrocławiu u A. Schmitza i w Berlinie u A. Scheringa, G. Schünemanna i E. Peppinga. Jako żołnierz polski internowany na Węgrzech całą wojnę spędził w obozie jenieckim w Dössel koło Wartburga. Po powrocie do kraju wiosną 1946 r. ponownie podjął pracę na UJ na stanowisku młodszego asystenta. W 1947 r. habilitował się na podstawie pracy Pasja chorałowa w Polsce (Kraków 1947), jednak ze względu na jej tematykę na zatwierdzenie habilitacji przez Ministerstwo czekał 9 lat. W latach 1952-53 był profesorem kontraktowym w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Katowicach. a w latach 1959-1961 prodziekanem Wydziału Filozoficzno-Historycznego UJ, w roku 1962 założył Zakład Folkloru Muzycznego przy Katedrze Historii i Teorii Muzyki UJ, którym następnie kierował. Po śmierci Stefani Łobaczewskiej w 1963 r. przejął kierownictwo całej katedry. Po wstrzymaniu naboru studentów na studia muzykologiczne w roku akademickim 1963/64, wskutek długich i trudnych pertraktacji zdołał uzyskać reaktywację pierwszego roku studiów, począwszy od roku 1966/67. W tym czasie władze UJ wystąpiły również z wnioskiem o nadanie mu tytułu profesora. Niestety, jego nagła śmierć 29 stycznia 1967 doprowadziła do niemal całkowitego zastoju w rozwoju katedry na cztery lata.

W działalności naukowej Włodzimierza Poźniaka wyróżnić można dwa zasadnicze kierunki zainteresowań. Pierwszy obejmował zagadnienia związane z polską muzyką XIX wieku. Dzięki poszerzeniu materiału badawczego o kompozycje niesłusznie zapomniane lub nowo odkryte uczony udowodnił, że przed pojawieniem się kompozytorów Młodej Polski poza twórczością Chopina i Moniuszki istniały w polskiej muzyce XIX wieku dzieła w pełni wartościowe. Z prac autora dotyczących tego okresu na czoło wysuwa się monografia Eugeniusza Pankiewicza, obszerne opracowanie sześciu rozdziałów w drugim tomie Z dziejów polskiej kultury muzycznej (Kraków 1966) oraz prace dotyczące Antoniego Radziwiłła (A. Radziwił i jego muzyka do "Fausta", Kraków 1957), Michała Kleofasa Ogińskiego (Romans wokalny w twórczości M.K. Ogińskiego, Kraków 1934) i Stanisława Moniuszki (Niezrealizowane projekty operowe Moniuszki, "Kwartalnik Muzyczny" 1948, nr 21-22). W tym celu poparcia swych rozpraw muzykologicznych materiałem nutowym Włodzimierz Poźniak brał także udział w wydaniach dzieł Pankiewicza, Żeleńskiego, Noskowskiego, Melcera, Ogińskiego i Kurpińskiego, opatrując niektóre z nich monograficznymi wstępami.

Drugim kierunkiem naukowych zainteresowań Poźniaka był polski folklor muzyczny. Jako pierwszy w Polsce oparł się na metodzie statystycznej, którą wykorzystał w badaniach nad tonalnością polskiej muzyki ludowej (Ogólna charakterystyka skal na terenie Wielkopolski i Małopolski, [w:] Studia Hieronymo Feich septuagenario dedicata, Kraków 1967). W latach 1950-1955 prowadził Akcję Zbierania Folkloru Muzycznego w Polsce Południowej, organizowaną przez Państwowy Instytut Sztuki. Dzięki akcji spisano i nagrano wiele tysięcy pieśni, który to materiał posłużył do wydań takich, jak: Piosenki z Krakowskiego (Kraków 1955), Piosenki z Żywieckiego (Kraków 1955), czy Pieśni ludu krakowskiego (Kraków 1956).
Z inicjatywy Włodzimierza Poźniaka powstała seria Bibliografia Polskich Czasopism Muzycznych (pod redakcją T. Strumiłły i K. Michałowsiego), w ramach której ukazała się bibliografia Echo muzyczne 1877-1882; Echo muzyczne, teatralne i artystyczne 1883-1907 (Kraków 1965-1973). Był także autorem haseł do Polskiego Słownika Biograficznego (t. 8-13) i Małej encyklopedii muzyki.

Był bardzo oddany pracy dydaktycznej. Oprócz zajęć na uniwersytecie i w szkołach muzycznych prowadził także kursy w domach kultury. Dowodem jego zapału pedagogicznego jest fakt, iż kształcił nawet w warunkach obozu jenieckiego. Wydane wówczas przez niego dyplomy honorowane były po wojnie przez Ministerstwo Oświaty. Był autorem kilku podręczników i skryptów. Szczególną wartość miała jego Historia instrumentacji (Kraków 1965) - pierwsza tego typu synteza w Polsce - i Paleografia muzyczna (Łódź 1955). Pozostawił również kilkusetstronicowy maszynopis zamierzonego do wydania skryptu - Historia opery (obecnie w posiadaniu BJ). Cieszył się opinią pedagoga surowego i wymagającego, zawsze oddanego i przychylnego swoim uczniom.

Brał czynny udział w życiu muzycznym Krakowa jako organizator koncertów, wieloletni recenzent czasopism muzycznych (ponad 100 recenzji) i autor audycji radiowych. Był współzałożycielem i prezesem Stowarzyszenia Młodych Muzyków (1931-1939), kierownikiem działu koncertów zamiejscowych Filharmonii Krakowskiej (1955-1958) oraz członkiem Związku Kompozytorów Polskich. Od początku swej działalności naukowej współpracował z PAU, gdzie od r. 1948 był sekretarzem Podkomisji Muzykologicznej. Wiosną 1964 r. wygłosił dwa referaty o muzyce polskiej w stacji PAN w Rzymie. Prócz pracy dydaktyczno-naukowej i popularyzatorskiej komponował także utwory na fortepian (np. Wariacje i fuga), różne składy kameralne (Kwintet na flet, obój, klarnet, fagot i róg), orkiestrę (Symfonia romantyczna), pieśni, utwory chóralne, pozostawił dramat O rycerzu Trójsławie i operetkę Śpiewająca orchidea. Z prac muzykologicznych wydał ponad 100 pozycji, w tym wiele artykułów i sprawozdań dla takich periodyków i wydawnictw muzycznych jak: "Orkiestra", "Kwartalnik Muzyczny", "Muzyka", "Ruch Muzyczny", "Hesses Muskkalender", "Jahrbuch Peters", "Schweizerische Musikzeitung" i "Feuilles musicales".

Pior Wilk, Włodzimierz Poźniak w: Złota księga Wydziału Historycznego, red. Julian Dybiec, Kraków 2000 (artykuł umieszczony za zgodą autora)