prof. dr hab. Alicja Jarzębska, emerytowany profesor zwyczajny

Urodzona w Krakowie, 25.04.1941. Studiowała muzykologię w l. 1959-64 w Uniwersytecie Jagiellońskim i teorię muzyki w l. 1960-65 w Państwowej Szkole Muzycznej w Krakowie (obecnie Akademia Muzyczna). 1964-65 pracowała jako adiustator w Polskim Wydawnictwie Muzycznym, a w latach 1965-71 jako asystent w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Krakowie. Od 1971 pracuje w Katedrze Historii i Teorii Muzyki Uniwersytetu Jagiellońskiego (obecnie Instytut Muzykologii) na stanowiskach st. asystenta (od 1971), adiunkta (1979), profesora nadzwyczajnego (2002). W 1979 obroniła pracę doktorską pt. Konstruktywizm sonorystyczny w baletach rosyjskich Igora Strawińskiego, w 1996 uzyskała stopień doktora habilitowanego na podstawie rozprawy Idee relacji serialnych w muzyce XX wieku (Kraków 1995, Musica Iagellonica), w 2003 roku tytuł profesora nauk humanistycznych. W latach 2000-2002 pełniła funkcję zastępcy dyrektora, a w l. 2002-2008 była dyrektorem Instytutu Muzykologii.

Przebywała na stypendiach w Anglii (Oxford, Londyn), Stanach Zjednoczonych (Bufallo), we Włoszech (Rzym, Bolonia, Cremona), w Niemczech (Regensburg), Austrii (Salzburg).

Wygłaszała gościnne wykłady w uniwersytetach w Bufallo (The State University of New York), Rzymie (La Sapienza), Regensburgu (Institut für Musikwissenschaft, Universität Regensburg), Salzburgu (Institut für Musikwissenschaft, Universität Salzburg), Bratysławie (Uniwersytet A. Komenskiego), także w Instytucie Polskim w Moskwie. Prowadziła cykle wykładów w Katedrze Muzykologii w Poznaniu, w Akademii Muzycznej w Krakowie, Akademii Muzycznej w Warszawie, a także wykłady (w j. angielskim) o muzyce polskiej w School of Medicine in English (Jagiellonian University Medical College).

Jest członkiem Komitetu Nauk o Sztuce PAN oraz członkiem Komitetów Redakcyjnych "Studies in Penderecki", "Musicology Today", "Polskiego Rocznika Muzykologicznego". Od 2003 pełni funkcję członka Komisji Kwalifikacyjnej ZKP.

W centrum jej zainteresowań badawczych jest historia muzyki XX wieku, historia teorii muzyki, oraz muzykologia kognitywna. W książce Strawiński. Myśli i muzyka - nominowanej do nagrody im. J. Długosza i uhonorowanej nagrodą Ministra Edukacji Narodowej i Sportu - zaproponowała nową interpretację wypowiadanych przez Strawińskiego myśli o muzyce (dokonaną poprzez dialog z filozofią "nowej muzyki" oraz ideami artystycznymi XIX wieku), nową periodyzację twórczości tego kompozytora oraz nową metodę analizy dzieła muzycznego inspirowaną kognitywizmem. Wprowadziła termin "parton" na określenie podstawowej jednostki konstrukcyjnej; odwołując się do koncepcji inwariantu percepcyjnego wyróżniła trzy typy partonów: izodiastematyczne (o stabilnym schemacie wysokości dźwięków), izorytmiczne (o powtarzalnym schemacie wartości rytmicznych), oraz izotembrowe (o powtarzalnej relacji między środkami wykonawczymi ich artykulacją, zakresem wysokości wykorzystanych dźwięków, rodzajem ich jednorodnego ruchu i struktury interwałowej stabilnego współbrzmienia).

W syntetycznym ujęciu historii myśli o muzyce wyróżniła dwa podstawowe przejawy przekonania teoretyków, że muzyka jest przede wszystkim jednością dźwięków o różnej wysokości: koncepcję akcentującą, że jedność to wrażenie harmonii elementów podobnych i różnych oraz koncepcję redukującą zjawiska zmysłowo uchwytne do pojęcia jedności abstrakcyjnej. W książce "Z dziejów myśli o muzyce" przedyskutowała wybrane problemy teorii, estetyki i analizy muzycznej począwszy od teorii harmonii Rameau do dwudziestowiecznych koncepcji teoretycznych inspirowanych lingwistyką, semiotyką, fenomenologią i hermeneutyką.
Obecnie pracuje nad książką pt. Liczba i afekt w muzyce. Związki teorii muzyki z matematyką, psychologia i akustyką (grant KBN).

Wybrane publikacje

Książki

Spór o piękno muzyki. Wprowadzenie do kultury muzycznej XX wieku (Monografie Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej), Wrocław 2004, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.

Z dziejów myśli o muzyce. Wybrane zagadnienie teorii i analizy muzyki tonalnej i posttonalnej, Kraków 2002, Musica Iagellonica

Strawiński: myśli i muzyka, Kraków 2002, Musica Iagellonica.

Idee relacji serialnych w muzyce XX wieku, Kraków 1995, Musica Iagellonica

Redakcja książek

Idee modernizmu i postmodernizmu w poetyce kompozytorskiej i w refleksji o muzyce (współredaktor), Kraków 2007, Musica Iagellonica.

Donum Natalicum. Studia Thaddaeo Przybylski octogenario dedicata, (współredaktor), Kraków 2007, Musica Iagellonica.

Redakcje źródłowych wydawnictw nutowych

Ignacy Jan Paderewski, Utwory fortepianowe op. 21 i op. 23, Kraków 1999, Musica Iagellonica [wstęp, partytura, komentarz rewizyjny]

Rozdziały w książkach i artykuły czasopismach (w j. angielskim i j. francuskim)

Polish music and the problem of the  cultural Cold War, w: Polish Music since 1945, red. Eva Mantzourani, Musica Iagellonica: Kraków 2013, s. 94-102. 

Debate on Music and Meaning after the „Cognitive Revolution", w: Music: Function and Value, red. Teresa Malecka, Małgorzata Pawłowska, Wyd. Akademii Muzycznej w Krakowie, Kraków 2013, s. 404-414. 

The Idea of Order in  the Theory and Poetics of Music. Some Remarks, w: Logos et Musica. In Honorem Summi Romani Pontificis Benedicti XVI, red. Elżbieta Szczurko, Tadeusz Guz, Horst Seidl, Internationaler Verlag der Wissenschaften, Peter Lang: Frankfurt am Main – Oxford  2012, pp. 713-722.

The notion of nature in modern music theory and history as seen by Carl Dahlhaus and Karol Berger, w: "Interdisciplinary Studies in Musicology", nr 8, Poznań 2009, s. 93-108.

Fin de Siecle Vienna and the Beginning of Akademic Musicology, w: Beethoven 4. Studien und Interpretationen, red. Mieczysław Tomaszewski, Magdalena Chrenkoff, Kraków 2009, s. 477-488.

Sonorism: positivist and cognitive approaches to the problem of sound , "Muzyka" 2008 nr 1, s. 65-78.

Le symbolisme de l'eau dans < The Flood > de Strawinsky, w : Representation de l'eau dans la creation théâtrale et musicale , red. Irena Mamczarz, Paryż 2008, s. 35-42.

Szymanowski and the concept of "high culture", w: " Warsaw Autumn" as a Realisation of Karol Szymanowski's Vision of Modern Polish Music", red. Aleksandra Jagiełło-Skupińska, Anna Grzywacz, Warszawa 2007, s. 22-26.

Penderecki's Chaconna and his 'ars componendi' , "Musica Iagellonica", vol. 5, Kraków 2007, s. 64-76.

Krzysztof Penderecki's "Ars Contrapuncti ", w: Krzysztof Penderecki. Musik im Kontext, red. H. Loos, S. Keym, Lipsk 2006, s. 147-166.

Ideologies of Progress and Nationalism and Concepts of Supranational and National Music , w: Poland in Europe. Imitation or Interaction of musical Models?, "Musicology Today", Warszawa 2005, s. 5-24.

The Unique Features of Penderecki's Modern and Postmodern Music , w: Krzysztof Penderecki - Music in the Intertextual Era. Studies and Interpretations, red. M. Tomaszewski, E. Siemdaj, Kraków 2005, s. 73-92

The Problem of Articulation in Stravinsky's Music , "Musica Iagellonica" Vol. 3, 2004, s. 241- 255.

Paderewski's Piano Works as a Synthesis of Classical, Romantic and Impressionist Tradition , "Civilta Musicale" XVIII 2003, No. 50, p. 59-69.

Panufnik's 'musica mensuralis'. Problem of isorhythmic and metrical organization of musical time , w: Andrzej Panufnik's Music and its Reception, red. Jadwiga Paja-Stach, Musica Iagellonica: Kraków, 2003, s. 114-135.

'Quartetto per archi' and Wordless Rhetoric. Aesthetic background of Penderecki's avant-garde works , w: Studies in Penderecki , vol. II, red. Ray Robinson, Prestige Publications. Inc.: Princeton, New Jersey, 2003, s. 217-226.

Penderecki. Chronicle, w: Penderecki, Warszawa, 2003, s. 77-85 (w j. angielskim i w j. francuskim).

Text and music in Stravinsky's works , w: The Songs of Karol Szymanowski and his Contemporaries, red. Z. Helman, T. Chylińska, A.Wightman, University of Southern California: Los Angeles, 2002, s. 243-265.

Stravinsky's Serial Music as an Integration of Tradition and Originality , "Musica Iagellonica", 1997 vol. 2, s. 237-54.

Some Aspects of Stravinsky's Serial Music , "Musica Iagellonica", 1995 vol. 1, s. 177-199.

Poland 's Great Contemporary Composers , "Polish Art. Club of Buffalo", 1994 nr 4, s. 6-8.

A critical Analysis of the Dodecaphonic Practice and Thought , "Polish Art. Studies" 1990 nr 11, s. 363-70.

Une Juste Biographie de Stravinsky , "Polish Art. Studies" 1983 nr 4, s. 293-96.

Rozdziały w książkach i artykuły czasopismach (w j. polskim)

Rola i znaczenie Święta wiosny Igora Strawińskiego w kulturze muzycznej XX  i XXI wieku, w:  Święto wiosny. Dwie perspektywy, red. Marta Szoka, Tomasz Majewski, Łódź, Wydawnictwo Akademii Muzycznej w Łodzi, Łódź 2014, s. 19-40.

Wybrane problemy analizy i interpretacji dzieła muzycznego w kontekście rewolucji kognitywnej, w: Analiza dzieła muzycznego. Historia Theoria, Praxis, t. II, red. Anna Granat Janki, Wydawnictwo Akademii Muzycznej im. K. Lipińskiego we Wrocławiu: Wrocław 2012, ss. 79-90.

Model dyskursu o muzyce w ujęciu Philipa Tagga, „Res Facta Nova" (12) 21, 2011, s. 77-84.

Chopin w kręgu wartości uniwersalnych, w: Chopin w polskiej szkole i kulturze, red. Z. Budrewicz, M. Sienko, R. Ławrowska, Kraków 2011, Wydawnictwo Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie, s. 55-63.

Związki obrazu, słowa i muzyki w operze 'The Rake's Progress' Strawińskiego, w: Od literatury do opery i z powrotem. Studia nad estetyką teatru operowego, red. Ryszard D. Golianek, Piotr Urbański, Toruń 2010, Wydawnictwo Mado, s. 293-311.

Koncepcje dzieła muzycznego i jego funkcji w dziejach myśli o muzyce, w: Dzieło muzyczne i jego funkcje, red. Anna Nowak, Bydgoszcz 2010, Wydawnictwo Akademii Muzycznej im. F. Nowowiejskiego w Bydgoszczy, s. 9-30.

Buntownik i wyzwoliciel [recenzja książki: M. Tomaszewski, Penderecki. Bunt i wyzwolenie, t. I, Rozpętanie żywiołów, Kraków 2008], "Ruch Muzyczny" 2010 (LIV) nr 2, s. 38-39.

Historia i teoria muzyki popularnej. Wybrane problemy, "Alma Mater" 2009 nr 115-116, s. 76-79.

Tippett, Michael , w: Encyklopedia Muzyczna PWM, red. E. Dziębowska, t. 11, Kraków 2009, s. 98-101.

Krzysztof Penderecki. Kronika życia, w: Robert Berger i Krzysztof Penderecki. Dziadek i wnuk, red. Józef Chrobak i Justyna Michalik, Dębica 2009, s. 41-59.

Dialektyczny dyskurs Dahlhausa [recenzja: Carl Dahlhaus, Estetyka muzyki, przeł. Z. Skowron, Warszawa 2007], "Ruch Muzyczny" 2009 nr 6, s. 36-38.

Postać Strawińskiego w piśmiennictwie Szymanowskiego, w: Karol Szymanowski w perspektywie kultury muzycznej przeszłości i współczesności. Studia pod redakcją Zbigniewa Skowrona, Kraków 2007, s. 275-289.

Modernizm i postmodernizm w refleksji o muzyce, w: Idee modernizmu i ostmodernizmu w poetyce kompozytorskiej i w refleksji o muzyce, red. Alicja Jarzębska, Jadwiga Paja-Stach, Kraków 2007, s. 11-53.

"Chaconne in memoria del Giovanni Paolo II" Pendereckiego w kontekście jego "ars componendi", w: Idee modernizmu i postmodernizmu w poetyce kompozytorskiej i w refleksji o muzyce , Kraków 2007, s.261-276.

Tradycja muzyki włoskiej i commedii dell'arte w twórczości Strawińskiego , w: Donum Natalicum. Studia Thaddaeo Przybylski octogenario dedicata, Kraków 2007, s. 406-418.

Strawiński Igor, w: Encyklopedia Muzyczna PWM, red. E. Dziębowska, t. 10, [Sm-Ś], , Kraków 2007, s. 152-175.

Stuckenschmidt Hans, w: Encyklopedia Muzyczna PWM, red. E. Dziębowska, t. 10, [Sm-Ś], Kraków 2007, s.184-185.

Stumpf Friedrich Carl, w: Encyklopedia Muzyczna PWM, red. E. Dziębowska, t. 10, [Sm-Ś], Kraków 2007, s.187-188.

Sloboda John , w: Encyklopedia Muzyczna PWM, red. E. Dziębowska, t. 9, [ S-Sł], Kraków 2007, s. 295-297.

Rubikon nowoczesności, "Tygodnik Powszechny" Nr 40 z 7 X 2007, Dodatek z okazji Roku Karola Szymanowskiego, s. 4.

Muzyka przeszłości we współczesnej kulturze muzycznej, w: "Kamerton", 2006 nr 1 (50), s. 175-189.

Problem stylu muzycznego w świetle nauk kognitywnych, "Polski Rocznik Muzykologiczny", Warszawa 2005, s.25-40.

Witolda Lutosławskiego powrót do ideałów, "Forum Muzykologiczne", Warszawa 2005, s. 41-43.

Witold Lutosławski a postmodernizm, w: Witold Lutosławski i jego wkład do kultury muzycznej XX wieku, red. J.Paja-Stach, Kraków 2005, s. 39-58.

Muzyka Pendereckiego a modernism i postmodernism, w: Krzysztof Penderecki - muzyka ery intertekstualnej, red. M. Tomaszewski, E. Siemdaj, Kraków 2005, s. 87-108.

Liczby i muzyka. Dwie idee "jedności w wielości" w teorii muzyki, w: Spotkania Klubu Historii Idei 1996-2004, red. E. Śnieżyńska-Stolot, Kraków 2005, s. 149-154.

Idea widowiska muzycznego Igora Strawińskiego, w: Spotkania Klubu Historii Idei, op. cit. s. 155-160.

O relacjach między człowiekiem a muzyką. Z problemów analizy i interpretacji muzyki, "Res Facta Nova" nr 7, 2004, s. 113-125.

Profesor Zdzisław Jachimecki - założyciel krakowskiej muzykologii, "Polski Rocznik Muzykologiczny", Warszawa 2004, s. 187-190.

O znaczeniu muzyki w świetle refleksji estetycznej Igora Strawińskiego, w: Filozofia muzyki. Studia pod red. Krzysztofa Guczalskiego, Kraków 2003, s. 133-145.

Ideologia postępu a poglądy estetyczne Strawińskiego i Schoenberga, w: Muzyka wobec przemian kultury i cywilizacji, Warszawa 2001, s. 37-48.

Słowo i muzyka w pieśniach solowych Igora Strawińskiego, w: Pieśń w twórczości Karola Szymanowskiego i jemu współczesnych, red. Zofia Helman, Kraków 2001, s. 289-313.

Amerykańskie metody sformalizowanej analizy muzycznej, "Muzyka" 2000 nr 4, s. 87-112.

Teoria muzyki w świetle nauk poznawczych, w: Muzykologia u progu trzeciego tysiąclecia, red. Ludwik Bielawski, Warszawa 2000, s. 206-242.

Wybrane aspekty techniki wariacyjnej w twórczości Witolda Lutosławskiego, w: Witold Lutosławski. Człowiek i dzieło w perspektywie kultury muzycznej XX wieku, Poznań 1999, s. 147-73.

Ars contrapuncti Igora Strawińskiego, w: Affetti musicologici, red. Piotr Poźniak, Kraków 1999, s. 41-57.

Dzieło muzyczne jako jedność w wielości: koncepcje filozoficzno-teoretyczne a badania psychologii poznawczej, w: Muzykolog wobec dzieła muzycznego, red. Małgorzata Woźna-Stankiewicz, Kraków 1999, s. 419- 448.

Igor Strawiński: Symfonia w trzech częściach, w: Materiały z Festiwalu Krzysztofa Pendereckiego, Kraków 1998, s. 43-44.

Problem kształtowania kontinuum formy w IV Symfonii Witolda Lutosławskiego, "Muzyka" 1995 nr 1-2, s. 135-54.

Atonalność, dodekafonia, serializm - interpretacja zakresu semantycznego, "Muzyka" 1994 nr 4, s. 89-107.

Teoria kompleksów serialnych Allena Forte'a, "Muzyka" 1994 nr 3, s. 33-51.

Pojęcie tonalności w teorii muzyki, "Muzyka" 1994 nr 2, s. 47-61.

Muzyka fortepianowa i pianistyka w wieku XIX [recencja], "Muzyka" 1994 nr 2, s. 115-25.

Inspiracja religijna w utworach serialnych Igora Strawinskiego, w: Inspiracje w muzyce XX wieku, Warszawa 1993, s. 157-76.

Semantyczne, strukturalne i integrujące funkcje środków muzycznych w Igora Strawińskiego, "Muzyka" 1993 nr 1, s. 39-69.

Synteza neoklasycznego i dodekafonicznego idiomu kompozytorskiego w Konstantego Regameya, w: Konstanty Regamey, red. K.Tarnawska-Kaczorowska, Warszawa 1988, s. 112-36.

Technika dodekafoniczna w twórczości I. Strawińskiego na przykładzie "Canticum Sacrum", w: Muzykologia krakowska 1911-1986, red. E. Dziębowska, Kraków 1987, s. 121-35.

Sonorystyczne środki wyrazu muzycznego w kwartetach smyczkowych XX wieku, "Muzyka" 1981 nr 3-4, s. 47-63.

Pierre Bouleza koncepcja analityczna "Święta wiosny" Strawińskiego, "Muzyka" 1975 nr 2, s. 47-61.

Folklor rosyjski w Pietruszce Strawińskiego, "Muzyka" 1973 nr 3, s. 77-90.

Leksykografia

Encyklopedia Muzyczna PWM,

- 75 haseł-artykułów [m.in. Penderecki Krzysztof, t. 8, Kraków 2004, s. 8-38; Rameau Jean-Philippe, t. 7, Kraków 2002, s. 296-305; Mersmann Hans, t. 6, Kraków 2000, s. 194-96; Machl Tadeusz, t. 6. s. 5-8; Kurth Ernst, t. 5, Kraków 1997, s. 247-248].